2- تاريخچه
1/2- تاريخچه راه آهن در ايران
اختراع راه آهن در نيمه دوم قرن نوزدهم موجب شد تا کشورهاي خارجي براي کسب امتياز ساختن راه آهن در ايران شروع به فعاليت نمايند ليکن مسائل استعماري دولتهاي روسيه و بريتانياي کبير آن زمان مانع از ايجاد راه آهن بصورت فعال در ايران گرديد و نتيجه اين شد که فقط چند کيلومتر راه آهن بصورت پراکنده در نقاط مختلف کشور ايجاد شد که مهمترين آنها به قرار زير است:
الف – ساخت و سازهاي اوليه
1-به موجب امتياز مهندس لواتال نخستين راه آهن در سال 1888 ميلادي بين تهران و حضرت عبدالعظيم به طول 8 کيلومتر ايجاد شد.
2-27 سال بعد نيز ساختمان راه آهن جلفا- تبريز به طول 146 کيلومتر و همچنين صوفيان به شرفخانه به طول 53 کيلومتر با استفاده از امتياز بانک استقراضي ايران توسط دولت روسيه ايجاد گرديد.
3-در سال 1919 ميلادي خط آهن ميرجاوه به زاهدان توسط انگليسي ها ساخته شد.
از موارد ياد شده مورد اول پس از چند سال فعاليت کلاً برچيده شد ليکن موارد دوم و سوم با تغيير و تحولاتي فراوان هم اکنون بخشي از شبکه ريلي کشور را تشکيل مي دهند.
ب – راه آهن سراسري ايران
1- در 23 مهر ماه سال 1306 ساختمان راه آهن سراسري ايران آغاز شد و در 3 شهريور ماه سال 1317 خاتمه پذيرفت. اين خط به عنوان راه آهن سراسري جنوب و شمال، بندر امام خميني را به بندر ترکمن متصل مي نمايد.
2- خط آهن خرمشهر – اهواز و همچنين بندر ترکمن – گرگان نيز بعدها به شبکه سراسري افزوده شدند.
3- راه آهن تهران – تبريز در سال 1317 شروع و در 7/12/1336 خاتمه يافت و به شبکه راه آهن تبريز جلفا متصل گرديد.
4- راه آهن قم – يزد – زرند نيز در سال1317 آغاز شد.
5- در پنجم مهر ماه سال 1350 خط آهن شرفخانه تا مرز ترکيه افتتاح شد.
6- خط قم – کاشان به طول 98 کيلومتر در مرداد ماه سال 1328 مورد بهره برداري قرار گرفت.
7- از شهريور ماه سال 1337 عمليات ساختماني راه آهن کاشان به يزد شروع و در 28/2/1350 تا ايستگاه زرند به طول 847 کيلومتر مورد بهره برداري قرار گرفت.
8- بهره برداري از کارخانه ذوب آهن اصفهان موجب ايجاد 112 کيلومتر راه آهن از ايستگاه سيستان واقع در کيلومتر 328 راه آهن قم – يزد گرديد و متعاقباً راه آهن زرند- کرمان بطول 80 کيلومتر ايجاد و در 6/8/1356 افتتاح شد.
9- راه آهن بافق – بندرعباس به طول 635 کيلومتر بصورت دو خطه پس از پيروزي شکوهمند انقلاب اسلامي در سال 1361 آغاز و درسال 1374 مورد بهره برداري قرار گرفت.
10- يکي ازمهمترين انشعابات راه آهن سراسري، احداث خط آهن تهران- مشهد است که از سال 1317 آغاز شد مشکلات ناشي از بروز جنگ دوم جهاني مدتي آنرا متوقف نمود و بالاخره در هفتم اسفند ماه سال 1336 به پايان رسيد.
ج- جاده ابريشم
مسير مهم و بين المللي ديگري که مشهد را به سرخس متصل مي نمايد به طول 180 کيلومتر در سال 1375 مورد بهره برداري قرار گرفت که بدينوسيله ارتباط شبکه ريلي کشور به کشورهاي آسياي ميانه برقرار گرديد.
راه آهن بافق- مشهد بطول 770 کيلومتر از سال 1384 به بهره برداري رسيده است.

د- طرحهاي در شرف تکميل
1-د- راه آهن قزوين، رشت، انزلي بطول 350 کيلومتر
2-د- راه آهن کرمان، بم، زاهدان بطول 530 کيلومتر
3-د- راه آهن اصفهان- شيراز بطول 510 کيلومتر







2/2- تـــاريخچـه شرکت راه آهن شرقي بنياد
شرکت راه آهن شرقي بنياد بر اساس قانون مشارکت مصوب 24/8/1366 مجلس شوراي اسلامي و آئين نامه اجرائي قانون مذکور و مصوبه شماره 27638 مورخ 7/9/1371 هيئت محترم وزيران و موافقتنامه مورخ 2/4/1371 فيمابين بنياد و وزارت راه و ترابري در تاريخ 25/5/1375 با نام (( شرکت قطار سريع السير تهران – مشهد)) و تحت پوشش سازمان عمران و مسکن بنياد تشکيل گرديد ودر تاريخ 25/7/1371 تحت شماره 92123 در اداره ثبت شرکتهاي تهران به ثبت رسيد.هدف اوليه ازتشکيل اين شرکت، مشارکت 80 درصدي بنياد و 20 درصدي وزارت راه و ترابري براي ساخت و بهره برداري محور
تهران – مشهد بود که در اين راستا بنياد موظف به حدود 90 ميليارد ريال سرمايه گذاري ارزي و ريالي گرديد.
شرکت قطار سريع السير تهران – مشهد عليرغم از دست رفتن توجيه اقتصادي آن در نتيجه تغيير نرخ ارز از مبلغ 70 ريال به ارزهاي شناور و آزاد ليکن بنابر توافق وزارت راه و ترابري و بنياد مستضعفان کماکان به ادامه فعاليت پرداخت اما حقيقتاً نياز به تغييراتي اساسي در سياستهاي اتخاذ شده احساس شد و بنابراين مذاکرات متعددي با شرکت راه آهن جمهوري اسلامي ايران به عمل آمد که نتيجه آن خريد دورام قطار در مرحله اول و اقدام به توسعه ساير فعاليتهاي ريلي در مرحله بعد شد. درهمين راستا بحث ساخت محور و عمليات زير بنائي از مأموريت شرکت حذف گرديد پس از بررسي هاي طولاني مصوب گرديد که صرفاً براي امور روبنائي و خصوصاً ورود به بخش مسافري بمنظور ايجاد امکانات ورود به بخش حمل و نقل بار ريلي حداقل سرمايه گذاري انجام شود و بدين ترتيب شرکت راه اهن سريع السير تهران – مشهد در تاريخ 16/11/1373 به شرکت راه آهن شرقي بنياد تغيير نام داد و با دو رام قطار سفير خريداري شده به قيمت تمام شده 6680 ميليون ريال در مسير
تهران – مشهد فعاليت بخش مسافري شرکت آغاز گرديد و بدينگونه نخستين شرکت بخش خصوصي در صنعت حمل و نقل ريلي پا به عرصه وجود نهاد.
در سالهاي اخير درنتيجه دستورالعمل اجرائي اصل 44 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران تعداد 21 شرکت
حمل و نقل ريلي در بخش بار و تعداد شش شرکت حمل و نقل مسافري ريلي در کشور ايجاد شده اند و شرکت راه آهن شرقي بنياد تنها شرکتي است که هم در بخش بار و هم در بخش مسافري فعال مي باشد.تعداد واگنهاي باري شرکت از
يکصد دستگاه واگن مخزن دار اوليه به 175 دستگاه در شرايط کنوني رسيده است و 13 دستگاه ديگر بابت 25% پرداخت شده مبلغ در شرف تحويل است و تعداد 262 دستگاه ديگر نيز بصورت اجاره زماني در اختيار شرکت قرار خواهد گرفت که با اخذ تسهيلات بانکي و پرداخت بهاي آنها تعداد واگنهاي ملکي شرکت جمعاً به 450 دستگاه مخزندار افزايش خواهد يافت.
تعداد 10 دستگاه واگنهاي سفير( خريد اوليه) همچنان در حال فعاليت بوده و طي اواخر سال 1384 و اوايل سال 1385 جمعاً تعداد 81 دستگاه واگن و واگن رستوران چيني خريداري شده است که تعداد 15 دستگاه تحويل شرکت نگرديده و بنابراين تعداد 66 دستگاه واگن غزال هم اکنون در اختيار و تحت مالکيت شرکت است و بنابراين در شرايط حاضر مجموع واگنهاي مسافري ملکي شرکت 76 دستگاه مي باشد.